Kinderen en de euthanasie van hun huisdier

In de begeleiding van kinderen bij de euthanasie van hun huisdier zitten enkele valkuilen. Maar het is belangrijk om kinderen wel actief bij het overlijden van hun huisdier te betrekken. Het is wonderlijk mooi om te zien hoe natuurlijk, open en oprecht verdrietig kinderen de dood van hun huisdier tegemoet treden.

Ook voor kinderen is de dood van een huisdier een verdrietige gebeurtenis. Ze zijn vaak net zo oud als het huisdier of zelfs jonger en weten niet beter dan dat het diertje een vast lid van het gezin is. Hij was er immers altijd al en aan dat viervoetige vriendje kon je toch immers al je problemen vertellen en hij werd ook nooit boos op je en gepest werd je ook al niet door hem. Hij is gewoon je grootste vriend. Kinderen zijn heel erg aan hun huisdier gehecht.

Hoe ouder we worden hoe vaker we met de dood geconfronteerd worden. Kinderen zijn nog niet bekend met het concept dood. Dingen voor kinderen verzwijgen, om de hete brij heen draaien of vertellen dat hun kameraadje is weggelopen kan leiden tot veel onrust en onbeantwoorde vragen bij kinderen. Het overlijden van een huisdier in een gezin met kinderen is voor de ouders vaak extra moeilijk, omdat zij ook wel begrijpen dat hun kinderen begeleiding nodig hebben, maar vaak zelf met dingen worstelen. Wat als ik mezelf niet goed kan houden en ga huilen waar de kinderen bij zijn, kan ik ze dan wel voldoende steunen? Hoe kan ik mijn kinderen beschermen tegen deze vreselijk pijnlijke gebeurtenis? Dan krijg je situaties waarin de ouders het diertje laten euthanaseren wanneer de kinderen naar school zijn en vertellen dat hij is weggelopen. Het kind zal hierna vaak nog dagenlang proberen zijn speelkameraad, zijn grote vriend te vinden. Vaagheden spelen vaak negatief in op de grote fantasie van kinderen waardoor de dood iets onheilspellends kan krijgen waar kinderen hun eigen draai aan geven. Dit kan zelfs op zeer jonge leeftijd al leiden tot grote angst voor de dood.

Het is zeer begrijpelijk dat ouders hun kinderen willen beschermen tegen het verdriet, maar kinderen gaan heel natuurlijk om met de dood en beschouwen dood als minder bedreigend dan volwassenen. Het hoort er voor kinderen bij. Ze zien zo vaak iets dat dood is: een vogeltje in de tuin, een muisje in de tuin, een vogel op het strand. Ze willen dat vaak begraven met alles wat daarbij hoort, in een doosje onder de grond met een echt steentje op het graf, een tekening en een bloemetje. Ze gaan er mee om zoals het komt. Ze zien de dood als een onderdeel van het leven. Dat wil niet zeggen dat kinderen geen verdriet hebben om het verlies van hun viervoetige vriendje. Ze zijn echter ook heel nieuwsgierig. Duidelijkheid en eerlijkheid helpen het kind het meest om het verdriet te verwerken.

Wij zijn als diergeneeskundig team altijd zeer alert bij het maken van de afspraak voor euthanasie wanneer het om een gezin met kinderen gaat. Wij maken altijd de aanwezigheid van de kinderen bespreekbaar. Het is namelijk aan te raden om kinderen vanaf vijf à zes jaar mee te nemen. Je kunt kinderen van deze leeftijd heel goed uitleggen wat er gebeurt en welke stappen je neemt en waarom. In de praktijk worden we vrij frequent geconfronteerd met volwassenen die vertellen hoe vervelend ze het hebben gevonden dat hun diertje vroeger, toen ze nog kind waren, ineens weg was en dat daar zo vaag over gedaan werd, terwijl ze gerust wel begrepen wat er was gebeurd. Het zijn deze volwassenen die altijd hun kinderen mee zullen nemen om bij een euthanasie aanwezig te zijn. Ouders die deze ervaring niet hebben twijfelen regelmatig. Wij praten altijd uitgebreid over de gezinssituatie met de ouders en hoe het er tijdens de euthanasie aan toe gaat en hoe we de kinderen daarbij betrekken. We laten kinderen naar het hartje luisteren, wanneer het nog klopt en wanneer het gestopt is. We vertellen uiteraard precies wat we gaan doen en nemen daarbij het woord dood duidelijk in de mond. We hebben het niet over inslapen of een spuitje geven, dit zijn namelijk beide dingen die bij kinderen associaties op kunnen roepen aan dingen die ze zelf ondergaan. Ieder kind gaat elke avond slapen, vader en moeder gaan ook elke avond slapen, een spuitje krijgen kinderen ook regelmatig, namelijk een inenting. Kinderen kunnen angsten ontwikkelen door verkeerde woordkeuze. Zorgvuldige, duidelijke en eerlijke woordkeuze is essentieel wanneer je kinderen bij een euthanasie betrekt. Ook duidelijkheid over de ernst van de ziekte en de noodzaak om tot euthanasie over te gaan is heel belangrijk. Niemand wil immers dat zijn grote vriend ondraaglijk veel pijn heeft of steeds maar misselijk is, wetende dat hij nooit meer beter kan worden. Kinderen kun je dit heel goed duidelijk maken.

Ons diergeneeskundig team bespreekt ook van te voren altijd hoe we uit gaat leggen wat er na de dood met het diertje gaat gebeuren. In de eerste plaats bedoelen we daar dan de keuze mee wat er met het lichaam van het overleden diertje gaat gebeuren. In de tweede plaats bespreken we waar het zieltje naar toe gaat. Wij bespreken met de ouders wat voor hun kinderen de beste aanpak zal zijn. Kunnen we de dierenhemel bespreken of wordt het een sterretje aan de hemel. Heel veel ouders vertellen aan hun kinderen dat ze ’s avonds met het hele gezin naar hun kameraadje kunnen kijken, en elke avond weer, omdat het een sterretje aan de hemel wordt. De dierenhemel is iets anders, maar ook dat helpt heel veel kinderen. We krijgen ontelbare tekeningen van kinderen die hun diertje in de dierenhemel getekend hebben; waar de biefstukken aan de bomen hangen, er zogende moeders zijn voor kittentjes of puppies die overlijden, waar de zon altijd schijnt, maar waar ook voldoende schaduw is, waar ze kunnen zwemmen, wanneer ze zwemmen leuk vinden, waar iedereen lief is voor elkaar, waar niemand ziek is.

Tijdens de euthanasiebegeleiding waar kinderen en volwassen bij betrokken zijn is het vaak zeer ontroerend om te zien hoe vrij en natuurlijk kinderen met de dood van hun kameraad om gaan. Er wordt gehuild, maar ook gelachen, pappa en mamma moeten getroost worden, dus dan doen we dat, maar die ballon op de balie is ook wel leuk. Waarom zijn de ogen nog open? Vraagt het meisje. Dat weet ik, zegt haar broertje, dat heeft de dokter al verteld, dat komt omdat wij steeds over het koppie aaien. Mag ik hem nog een kusje geven? Ik ga even een ballon halen. Krijg ik straks nog een kleurplaat mee? Om het volgende moment weer in een heftig snikken uit te barsten. Mamma, waarom huil je? Wij besteden net zoveel aandacht aan de ouders als aan de kinderen. Het is een eenheid, een gezin dat binnenstapt. Allemaal zijn ze verdrietig, allemaal hebben ze recht op begeleiding en die geven we dan ook.

Meestal vragen wij na afloop of de kinderen een mooie tekening willen maken voor in het grote blauwe boek in de wachtkamer. Dan kan iedereen zien wie hun grote vriend was. Kinderen vinden dat geweldig. Gaan er vaak gelijk mee aan de slag. Soms zien we dat een kind zich in zichzelf opsluit en zie je een groot verdriet in de ogen weerspiegeld. Wij gaan hier met heel veel zorg mee om en bespreken het indien nodig met de ouders.  Sowieso kunnen we door open en eerlijk te zijn ervoor zorgen dat er geen schuldgevoelens bij kinderen ontstaan over de dood van hun dier. Sommige kinderen zijn meer gesloten dan andere kinderen en je merkt dan dat ze er gewoon nog niet echt open over willen praten. Wij kunnen tijdens de intensieve euthanasiebegeleiding de eerste aanzet geven, maar moeten de wijze waarop ieder individu, of dat nu een kind of een volwassene is, kiezen om met het eerste verdriet om te gaan ook respecteren. Het is belangrijk om in de thuissituatie alert te blijven op bepaalde uitingen van een kind die mogelijk ontstaan door de dood van het huisdier.