Compassion fatigue

Diergeneeskunde is één van de meest dienstverlenende c.q. zorgverlenende beroepen die er zijn. Huisdiereigenaren zetten dierenartsen op de eerste plaats in een onderzoek naar hun verwachting als het gaat om het verlenen van ‘compassionate care’ binnen 7 beroepen, zoals artsen, accountants en advocaten. Dus als beroepsgroep willen we niet alleen zorg verlenen, maar wordt dit ook bij uitstek vanuit de samenleving van ons verwacht.

Onze verantwoordelijkheid ten aanzien van deze zorgverlening aan zowel de huisdiereigenaren als de dieren zelf, in combinatie met de grote ontwikkelingen binnen ons beroep, maken ons aan de andere kant ook extra kwetsbaar om de tol te gaan betalen voor deze ‘compassionate care’.

Meer en meer wordt duidelijk, dat wat zo vaak ‘burn out’ wordt genoemd eigenlijk ‘compassion fatigue’ is. ‘Compassion fatigue’ is het gevolg van een uitputting van onze emotionele hulpbronnen, terwijl ‘burn out’ wordt veroorzaakt door zorgen op het gebied van organisatie, bureaucratie en andere zakelijke beslommeringen. Voorzichtige schattingen laten bijvoorbeeld zien dat gezelschapsdierenartsen en dus ook hun assistentes, ongeveer vijf keer zo vaak worden geconfronteerd met het verlies van een huisdier (lees: gezinslid), ten opzichte van huisartsen.

Een aantal tips om ‘compassion fatigue’ te voorkomen zijn:

• Zorg ervoor dat het hele diergeneeskundige team voortdurend wordt bijgeschoold.
• Zorg voor voldoende humor tijdens het werk.
• Zorg voor genoeg rustmomenten tijdens de werkdag.
• Probeer ervoor te zorgen dat het gehele diergeneeskundige team waarbinnen je functioneert op één golflengte zit als het om ‘compassionate care’ gaat; lukt dit niet probeer dan in ieder geval een vriend of collega te vinden die begrip heeft voor de manier waarop jij denkt over zorgverlening binnen de diergeneeskunde, die naar je wil luisteren en die op een waardevolle manier kan reageren op je verhalen.
• Probeer in je vrije tijd goed te ontspannen en je los te maken van je werk.
• Denk aan je gezondheid.

Deze tips zijn natuurlijk heel waardevol, maar het belangrijkste van alles is misschien wel dat je basis goed is: zorg dat je in balans bent. Dat wil zeggen: probeer ervoor te zorgen dat je verstand en je gevoel een gesloten cirkel vormen.

Dit laatste is onder andere een basisregel van de haptonomie. Haptonomie houdt zich bezig met het gevoelsleven van de mens. Haptonomie hecht veel waarde aan de gevoelsmatige betekenis van aanraken, de ontwikkeling van het menselijke gevoelsleven en de persoonlijke betekenis van lichaamsbeleving. Haptonomie besteedt aandacht aan wat het lichaam ons vertelt over hoe wij onze omgeving en communicatie met anderen ervaren.

Aanraking en gevoel hebben alles met elkaar te maken. We worden wel als voelers geboren, maar de maatschappij maakt ons tot denkers, omdat de nadruk ligt op prestatiegerichtheid en het verwerven van kennis. Daarbij komt, dat aanraken en/of aangeraakt worden in onze samenleving nog vaak een taboe is. Meer en meer bestaat er de angst voor ongewenste intimiteiten. Door deze factoren wordt communicatie tussen mensen steeds meer gericht op een bepaald doel of effect. Het is dan moeilijker om anderen deelgenoot te maken van je eigen gevoelens, zonder aan allerlei voorwaarden te hoeven voldoen. Doordat het denken, het verstand, het voelen overheerst kan emotionele armoede ontstaan. Die armoede uit zich veelal in gevoelens van onvrede en tal van klachten.

Allerlei belangrijke of minder belangrijke gebeurtenissen in je leven gaan gepaard met het ervaren van emoties en gevoelens. Dit ervaren is een lichamelijk proces: we ervaren aan den lijve. Maar als gevoelens weggestopt worden, reageert je lichaam met spanningstoename. Soms is die reactie zo heftig, dat het tot overbelasting leidt of dat er zelfs ziekteverschijnselen optreden.

In dit kader krijgt de term ‘compassion fatigue’ ineens een hele duidelijke betekenis. Het heeft dus alles met balans tussen gevoel en verstand te maken. Probeer voor jezelf de cirkel van gevoel en verstand te sluiten. Als je in balans bent kun je ook oprecht ‘voelen’ voor een dier en een mens, zonder dat je leeggezogen wordt, zonder dat je steeds weer moet acteren, net doen alsof. Je verstand zal je altijd weer de kracht geven om daar waar nodig is te relativeren zonder respect of oprechtheid te verliezen.