Euthanasie

Het is natuurlijk uitermate belangrijk dat een euthanasie rustig plaatsvindt. Door de juiste middelen te gebruiken,  hoeft er onder geen beding ooit sprake te zijn van enige agitatie bij het diertje dat ingeslapen wordt of van heftige stuiptrekkingen. Een euthanasie verloopt in twee stappen, waarbij het zieke dier eerst gaat slapen, waarna een tweede prik ervoor zorgt dat uiteindelijk ademhaling en hart stoppen. Vriendelijkheid, zachtheid, professionaliteit, oprechtheid, liefde voor mens en dier en rust vanuit jezelf zijn nodig om de scherpe randen van de daadwerkelijke handeling van het geven van de injecties weg te nemen. Op die wijze kan de eigenaar zich volledig op zijn lieve stervende dier concentreren zonder zich druk te hoeven maken of de injectie wel goed gegeven wordt, of dat het dier pijn zal ervaren. Wanneer je zelf als zorgverlener rust uitstraalt zal een eigenaar dit oppikken en zal uiteindelijk het dier ook rustig zijn. 

Er wordt nog steeds soms in het hart geprikt. Voor eigenaren die bij de euthanasie aanwezig zijn is dit vaak een vervelend gezicht en daardoor een traumatische ervaring. Het is ook absoluut niet nodig om in het hart te prikken, zeker niet bij een dier dat nog niet slaapt en zelfs dat laatste wordt af en toe gedaan (dat kan soms extreem pijnlijk zijn indien er verkeerd geprikt wordt). Ik heb in de 10 jaar dat ik nu bijna dagelijks dieren in moet laten slapen, nog nooit in het hart hoeven prikken. Ik adviseer collega’s dat ook niet te doen. In een bloedvat van de voorpoot is een prima manier waarbij een euthanasie zonder stress kan verlopen, voor zowel dier als eigenaar. Deze handeling kan bij kleinere dieren op schoot bij de eigenaar gebeuren en bij grotere dieren op de grond, terwijl de eigenaar bij de kop kan plaatsnemen om zijn diertje helemaal te begeleiden tot het gaat slapen na het krijgen van de eerste prik.

Bij alles wat we doen realiseren we ons dat geen enkele eigenaar hetzelfde is en dat de wensen met betrekking tot de uiteindelijke euthanasie van hun huisdier en de begeleiding daarbij ook sterk kunnen verschillen. Door goed te luisteren en te communiceren kun je komen tot een euthanasie op maat, waarbij je steeds probeert de eigenaar zo goed mogelijk te helpen bij het moeilijke proces waar ze doorheen gaan. Doe het respect voor dier en mens en het respect voor jezelf daarbij nooit geweld aan.

Voordat we overgaan tot euthanasie hebben we uiteraard de uitzichtloosheid van de ziekte uitgebreid besproken en zijn we samen overeengekomen dat euthanasie de beste oplossing is. Wanneer de uiteindelijke beslissing tot euthanasie in goed overleg is genomen, gaan we diverse stadia door.

Allereerst is daar de vraag of de eigenaar bij de euthanasie aanwezig wil zijn. Sommige eigenaren zijn heel erg bang om erbij aanwezig te zijn. Hebben een trauma opgelopen bij een eerdere euthanasie, kunnen het niet verdragen dat ze hun geliefde dier dood moeten zien, zijn bang voor de emoties die vrij gaan komen. Het is belangrijk om de eventuele weerstand van een eigenaar om erbij aanwezig te zijn zorgvuldig te bespreken en daarbij vanuit je eigen hart in het hart van de eigenaar te kijken en te achterhalen waar precies het probleem zit. Om een begin te maken met de verwerking van het verlies van een huisdier is het belangrijk dat de eigenaar ook daadwerkelijk bij de euthanasie aanwezig is, of in ieder geval na afloop ziet dat het diertje overleden is. Wanneer mensen niet bij de euthanasie aanwezig zijn kan het zo zijn dat ze achteraf een schuldgevoel hebben dat ze hun diertje op zo’n moeilijk moment ‘in de steek’ hebben gelaten, of ze gaan twijfelen of hun kameraad wel echt overleden is, ze hebben hem immers niet dood gezien. Wanneer mensen het uiteindelijk echt niet op kunnen brengen om erbij te zijn, laat ik ze altijd in ieder geval kijken na afloop, zodat het rouwen op dat moment kan beginnen en eventuele twijfel definitief weggenomen wordt.

Om de beslissing voor een eigenaar makkelijker te maken verdient het aanbeveling om uitgebreid te vertellen hoe een euthanasie in zijn werk gaat en dat het op geen enkel moment pijnlijk, bedreigend of eng wordt. In tegendeel: je neemt de beslissing om tot euthanasie over te gaan omdat het lijden overheerst en er geen sprake meer is van kwaliteit van leven, noch op een mogelijkheid daartoe. Tijdens de euthanasie zie je de rust in het lichaam van het ernstig zieke diertje komen. Als je de juiste omstandigheden voor dier en eigenaar creëert ziet de eigenaar dat ook en kunnen ze op dat moment beginnen met rouwen, zonder frustratie en pijn over wat eraan vooraf gegaan is, puur rouwen om het verlies van een zo zeer geliefd huisdier. Het is ook belangrijk om uit te leggen dat door de ontspanning van alle spieren na het overlijden het mogelijk is dat eventueel darm of blaasinhoud eruit loopt, dit is volstrekt normaal en absoluut niet eng. Wij zorgen er altijd voor dat er incontinentiematten in de euthanasiekamer aanwezig zijn om eventueel onder het diertje te leggen, zodat je heel eenvoudig eventuele urine of ontlasting kunt verwijderen.

Het is ook heel belangrijk om al van te voren te bespreken met de baasjes wat ze willen dat er na het overlijden met het stoffelijk overschot gebeurt. Er zijn vele mogelijkheden: begraven op eigen terrein (niet in alle gemeentes toegestaan), crematie (alle denkbare mogelijkheden met de as), begraven op een dierenbegraafplaats, of destructie. Deze mogelijkheden worden allemaal uitgebreid besproken, het liefst voordat het diertje daadwerkelijk geëuthanaseerd wordt, omdat het daarna vaak niet meer mogelijk is, vanwege de heftige emoties die bij de eigenaar omhoog komen. Er kunnen dan door de emoties beslissingen genomen worden waar de eigenaar later niet achter staat, hetgeen op zich weer een bron van verwerkingsproblemen kan vormen.

Bij ons in de kliniek laten we mensen nooit van te voren een euthanasie betalen en ook niet direct na de euthanasie, wij sturen altijd een rekening. Bij deze rekening zit altijd een persoonlijk bericht om de baasjes te steunen in hun moeilijke verwerkingsperiode. Meestal in de vorm van een gedicht. Dit gedicht is iets dat we altijd versturen. Wij geven van te voren aan dat we op deze wijze werken en de meeste mensen ervaren het als bijzonder prettig dat zij op dat moment even niet aan geld hoeven denken. Ook bellen we regelmatig mensen na om te vragen hoe het gaat. Dit is uiteraard heel sterk individu gebonden. Het is heel belangrijk om je te realiseren dat  rouwbegeleiding niet ophoudt op het moment dat het diertje is overleden, maar ook daarna nog doorgaat. Ook veel later nog besteden we aandacht aan het overlijden van een geliefd huisdier, bijvoorbeeld wanneer een eigenaar met een van de andere dieren uit het gezin binnenkomt, of wanneer er een nieuw huisdier is. We komen dan toch vaak nog even terug op het eerdere overlijden.

De daadwerkelijke euthanasie wordt intensief begeleid door een dierenarts en een assistente en eventueel nog extra assistentes wanneer er meerdere mensen van het gezin aanwezig zijn en de emoties hoog oplopen en een één op één begeleidingssituatie vereist is. Er wordt voor voldoende drinken gezorgd:  koffie, thee, chocolademelk, water of limonade, afhankelijk van de wensen van de eigenaar, uiteraard staan de tissues altijd klaar. Tijdens deze intensieve begeleiding is het ook heel belangrijk dat er vele momenten ingebouwd worden van rust voor de verdrietige eigenaar, waarbij het diergeneeskundig team zich terugtrekt om de eigenaar even alleen te laten zijn. Uiteraard wordt dit besproken met de eigenaar. Sommige mensen durven het niet aan om alleen achter te blijven, andere mensen stellen het bijzonder op prijs. Ook dit vereist dus goede communicatie en luisteren naar wat de eigenaar echt zegt wanneer hij emotioneel door tranen heen met je praat. Er zijn momenten geweest dat het absoluut niet verantwoord was om een eigenaar alleen te laten, omdat er shock dreigde te ontstaan van de heftige emoties die omhoog kwamen. Heel veel troost, liefde, aandacht en respect zijn dan het enige dat je kunt bieden en wanneer het oprecht is en uit je hart komt, dan merk je ook dat je een eigenaar écht bereikt en dat er een moment komt dat het rustiger wordt en dat er een vorm van vrede en berusting ontstaat. Vergeet ook het dier niet tijdens de euthanasie. Zorg ervoor dat hij of zij goed ligt wanneer hij in slaap valt, stuur eventueel wat bij, zorg ervoor dat de eigenaar er goed bij kan en toon je betrokkenheid door af en toe het diertje te aaien; dat is immers wat je zelf voelt, daar mag je best gehoor aan geven, een eigenaar zal het alleen maar op prijs stellen wanneer je ook aan het diertje denkt. Wanneer het dier is overleden is het belangrijk dat je mensen de tijd geeft om afscheid van hun dier te nemen. Wij zorgen er eerst voor dat we zeker weten dat er geen ontlasting of urine uit loopt, anders verzorgen we het dier eerst, zodat het er heel mooi bijligt voor de eigenaar om afscheid te nemen. Wij leggen de baasjes ook uit dat de ogen meestal niet vanzelf sluiten. Soms sluiten wij de ogen, maar die gaan weer open wanneer het overleden dier over de kop geaaid wordt, dit leggen we ook uit.

Deze laatste momenten zijn zo vreselijk belangrijk: het is het laatste dat een intens verdrietige baas van zijn geliefde huisdier ziet, wij willen dat dat een goed moment is, een mooi moment, een moment waarop de eigenaar ziet dat het dier er rustig bijligt, geen pijn meer heeft, niet meer lijdt, dat het goed is zoals het gegaan is en dat het het beste was wat ze voor hun huisdier hebben kunnen doen. Wij begeleiden tenslotte een eigenaar naar de buitendeur en nemen daar nog afscheid. Het verlaten van de stiltekamer en het definitief achterlaten van je kameraad is vaak een heftig moment dat intensieve zorg verdient.

Het is zo waardevol om een euthanasie te begeleiden, waarbij je merkt dat je door de wijze waarop je met mens en dier omgaat voor een deel de scherpe randjes weg kunt nemen. Mensen kunnen zich dan volledig op hun stervende diertje concentreren en kunnen opgaan in hun eigen emoties, zonder dat zij zich druk hoeven te maken om hun tranen en of  toch vooral  niemand hun verdriet ziet en of het diergeneeskundig team het niet stom vindt en ga zo maar door: de rouwperiode start op deze wijze zuiver, zonder onbeantwoorde vragen en schuldgevoelens. Euthanasiebegeleiding wordt op deze wijze een zwaar, maar vooral ook heel mooi onderdeel van ons vak, waarbij we met oprechte emotie geconfronteerd worden, die op dat moment een innig contact tussen mens, dier en zorgverlener mogelijk maakt.